آمار و ارقامي وحشتناك

 

آمار و ارقام مهاجرت مغزها

 

 

3 ميليون مهاجر ايراني به ترتيب 1/2 ميليون نفر در آمريكا، 200 هزار نفر در كانادا، 180 هزار نفر در انگليس، 110 هزار نفر در آلمان، 100 هزار نفر در فرانسه، 90 هزار نفر در سوئد، 70 هزار نفر در استراليا،  100 هزار نفر در فرانسه، 90 هزار نفر در سوئد، 70 هزار نفر در استراليا، 30 هزار نفر در هر كدام از كشورهاي تركيه، اتريش و ايتاليا، 10 هزار نفر در يونان، 5 هزار نفر در هر كدام از كشورهاي بلژيك، نروژ و اسپانيا و بقيه در كشورهاي همساية ايران و يا در كشورهاي ديگر ساكن اند.

به گفتة دكتر احمد آقازاده، عضو هيأت علمي دانشگاه علامه طباطبايي، 72 درصد برگزيدگان ايراني المپيادها جذب دانشگاه هاي آمريكا شده اند، به طوري كه در سال 1380، 90 نفر از 125 نفر برگزيدگان المپيــــاد هاي دانش آموزي و دانشجوئي ايران به آمريكا رفتند.

همچنين 80 درصد از نفرات اول كنكور دانشگاهها و نفرات اول تا سوم المپيادهاي ايراني (در ده سال گذشته) از كشور مهاجرت كرده اند و از تعداد 175 نفر كه مدال هاي گوناگون دريافت كرده اند، اكثر آنها در كشور نيستند. صندوق بين المللي پول، ايران را جزء كشورهايي كه بيشترين فرار مغزها را به خود اختصاص داده مي داند. و به همين خاطر تاوان سنگيني پرداخته ايم. براي نمونه در سال 1378، به طور متوسط روزانه 15 كارشناس ارشد و 2 تا 3 پزشك از كشور خارج شدند كه كلاً 40 ميليارد از اين بابت خسارت ديديم، كه اين رقم حدود 2 برابر صادرات نفتي و غيرنفتي سالا نة كشور است.

صندوق بين المللي پول، ايراني هاي مهاجر به آمريكا را در سال 1990 حدود 150 هزار و 906 نفر دانسته كه از اين تعداد، 105 هزار و 526 نفر از آنان داراي تحصيلات بالاتر از فوق ديپلم بوده اند و نزديك به 15 درصد آنها از تحصيلات عالي در مقطع دكتري برخوردار بوده، كه در بين كشور هاي آسيايي، از اين لحاظ بالاترين ميزان را به خود اختصاص داده است. به طور كلي، كشور ايران جزء چند كشور مهاجر فرستي است كه در بين مهاجران آن بيشترين افراد تحصيلكرده وجود داشته است. تأسف بارتر اينـكه، حدود 40 درصـــد بورسيه هاي تحصيلي كه توسط دولت به خارج اعزام مي شوند، به ايران باز نمي گردند. مسلماً مهاجرت اينگونه افراد به خارج تأثيرات جدي و جبران ناپذيري بر روي پيشرفت مملكت و صادرات كالا ها گذاشته است.

آمار مهاجران ايراني حدود 12 درصد از كل مهاجران جهان است، به طوري كه طبق آمار رسمي حدود 120 ميليون نفر و طبق آمار غيررسمي حدود 250 ميليون نفر مهاجر در جهان وجود دارد. جالب توجه اينكه كليه اين مهاجرت ها از كشورهاي جنوب به شمال نيست، بلكه از اروپـا و كانادا نيز به آمريكا مهاجرت مي كنند. چندي قبل، خبرگزاري آناتولي تركيه، آمار وحشتناكي را گزارش كرد كه بسيار هشدار دهنده است. اين خبرگزاري گزارش داد كه طي 11 ماه اول سال 2001 دقيقاً تعداد 4735 نفر از دفتر كميسارياي عالي امور پناهندگان سازمان ملل در تركيه، تقاضاي پناهندگي به كشورهاي مختلف كرده اند كه از اين تعداد 3185 نفر از ايران، 922 نفر از عراق، 203 نفر از افغانستان، 39 نفر از چين و 186 نفر از ساير كشورها بوده اند. اخيراً كشورهاي عضو اتحادية اروپا پيش بيني كرده اند كه تا سال 2020 نيازمند 80 ميليون نفر نيروي كار متخصص هستند، لذا طبيعي است كه هرسال در حدود 4 ميليون نفر نخبه را به خود جذب كنند.

طبق سرشماري سال 1990 آمريكا، بيش از 15درصد ايرانيان داراي تحصيلات دانشگاهي كه از دانشگاه ‌هاي غير از آمريكا فارغ‌التحصيل شده بودند، به آمريكا مهاجرت كرده‌اند. همين منبع مي‌افزايد 25 درصد ايرانيان داراي تحصيلات عالي به ساير كشورهاي عضو سازمان همكاري اقتصادي و توسعه (OECD) مهاجرت كرده‌اند. بر اساس آمار سازمان ملل در سال 1993، حدود 240 هزار ايراني داراي تحصيلات عالي در آمريكا زندگي مي‌كردند كه از اين تعداد 1862 نفر عضو هيأت‌ علمي تمام وقت و حدود 3200  نفر نيمه ‌وقت‌ اند. اكثر اعضاي هيأت ‌علمي تمام‌وقت رتبة علمي دانشيار و استاد دارند.  جالب اينجاست كه بدانيم تعداد اعضاي هيأت ‌علمي تمام‌وقت در كل مراكز آموزش عالي ايران (با رتبه دانشيار و استاد) در سال 76ـ1375 حدود 1900 نفر بود.

طبق آمار سازمان صندوق جهاني پول از هر 4 ايراني با تحصيلات بالاي دانشگاهي، يك نفر در خارج از ايران به كار مشغول است. بايد توجه داشت در حالي كه طبق آمار سال 2001 سازمان ملل متحد، ايران از مهاجرت نخبگان علمي 38 ميليارد دلار خسارت ديده است، ايالات متحده، سالانه 7 ميليارد دلار و انگلستان 2 ميليارد دلار سود مي‌برند.

براساس بررسي هاي مرکز پژوهش هاي علم و تکنولوژي در دهة گذشته، متخصصان حوزه تحقيق و پژوهش علمي که از کشور هاي در حال توسعه مهاجرت کرد ه اند و در حال حاضر در کشورهاي صنعتي مشغول به کارند، رقمي معادل يک سوم متخصصان و پژوهشگران علمي و صنعتي کشورهاي در حال توسعه هستند. به همين دليل بهره وري بخش تحقيق و توسعه در آمريکا، اتحادية اروپا و ژاپن در زمينة نشر، 4/5 برابر و در تعداد اختراعات ثبت شده 10 برابر کشورهاي در حال توسعه است.

به گزارش خبرگزاري فارس، در سال 1383، درآمد نفت 12 ميليارد دلار بود. 46 درصد از مهاجران ايراني ليسانس و بالاتر هستند كه ميانگين درآمد اين دسته از مهاجران ايراني در آمريكا 55 هزار دلار است. اين در حالي است كه ميانگين درآمد براي يك آمريكا‌يي 35 هزار دلار است. در سال 1383، 150 هزار مهندس و پزشك ايراني به آمريكا مهاجرت كردند.

بر اساس گزارش و آمار صندوق بين المللي پول سالانه بيش از 150 هزار نفر تحصيل کرده از ايران خارج مي شوند. طي سال 1379 روزانه به طور متوسط 15 نفر با درجة کارشناسي ارشد و 2/3 نفر با درجة دکترا جلاي وطن کرده اند. در سال  1378، 5475  کارشناس ايران را ترک کرده اند. همچنين در 6 ماهه اول  سال 1378، 1664 نفر از افراد داراي  تحصيلات علوم پزشکي  براي خروج از کشور اقدام کردند. از مجموع 4300  نفر دانشجو که براي ادامه تحصيل در سالهاي  1364 تا 1372 به خارج از کشور رفته اند 12 درصد هنوز به کشور باز نگشته اند. همين طور از سال 1369 تا  1377، تعداد 151 نفر عضو هيأت علمي دانشگاه هاي کشور از کشور خارج شده و باز نگشته اند. تعداد کل اساتيد دانشگاه هاي ايران 1500 نفر است در حالي که ايرانياني که در خارج کشور صاحب کرسي اند" با درجه پروفسوري" 400 نفراست. 92 درصد  دارندگان مدال المپياد هاي جهاني طي دو دهة اخير به خارج از کشور رفته اند. 155 هزار نفر ايراني با تحصيل ممتاز به آمريکا مهاجرت کرده اند. صرفه جويي آمريکا در هزينه هاي آموزشي از اين بابت 10/5 ميليارد دلار بوده است. در حالي که ايران از بابت مهاجرت مغز ها 38 ميليارد دلار متضرر شده است. آمارهاي ارائه شده در ذهن ما اين سؤال را ايجاد کرده است که چه عواملي در بروز  اين آسيب اجتماعي دخالت داشته است؟ عدم توجه مسئولين وقت و عدم قائل شدن ارزش کافي و لازم براي علم و جامعة علمي کشور، درگير بودن ذهني آنها به مسائل مقتضي زمان از جمله جنگ و سازندگي آنها را از توجه به آيندة کشور و رشد علمي صنعتي کشور باز داشت تا اينکه در چند سال اخير به دليل تحولاتي که بوجود آمده است؛ وجود سازمان ها از قبيل سازمان ملي جوانان، بر سرکار آمدن وزيران و نمايندگان از طبقة دانشگاهي و علمي کشور اين زنگ خطر را براي کساني که چشم و گوش خود را بر روي بعضي مسائل بسته بودند به صدا درآورد. 

 

علل و عوامل فرار و مهاجرت مغزها از ايران

 

 

در رابطه با فرار مغزها علي طايفي جامعه شناس و پژوهشگر اجتماعي معتقد است: تحقيقي در سال 80 انجام داديم و نتايج آن را در هيأت دولت هم مطرح کرديم ولي متأسفانه پديدة فرار مغزها جزو پديده هاي مورد غفلت قرار گرفته است. وي مي گويد امروز سرماية انساني در کشور ما از ابزارهاي مهم توسعه است و توسعه معطوف به حفظ سرماية انساني است. سرماية انساني، نيروي متخصص و ماهر هم ابزار هستند و هم هدف توسعه. وي افزود در مورد فرار مغزها پژوهشي روي متخصصاني که عازم خارج بودند، انجام داديم و از نتايج به دست آمده به وجود سه عامل اصلي در اين زمينه پي برديم. پارامتر اجتماعي که در آن فاکتورهاي امنيت اجتماعي و تخصصي مطرح است.

علي طايفي در خصوص دومين عاملي که باعث فرار مغزها مي شود بحث علمي و آموزش را مورد اشاره قرار داده و در مورد سومين دليل، عوامل اقتصادي را مطرح کرده و آن را در خروج متخصصان مؤثر مي داند. او مي گويد در حوزة علمي فقدان نهاد هاي پژوهشي لازم براي بهره گيري از خدمات افراد متخصص به چشم مي خورد. در دنياي خارج بيش از 3/5 درصد توليد ناخالص ملي صرف تحقيقات مي شود و اين فرصت مناسبي است که هم از نظر علايق و هم از نظر ذهني فرد به کار بپردازد و هم به نيازهاي معيشتي خود پاسخ دهد. ولي در کشور ما اعتبارات پژوهشي 3 دهم درصد از توليد ناخالص ملي است. در چنين فضايي طبيعي است که فرصت و منزلت شغلي نخبگان، دانشجويان، پژوهشگران و اصحاب علم آسيب پذير باشد. بر اساس سرشماري سال 2000 در آمريکا وجود ايرانيان متخصص در دنيا که 3 الي 4 ميليون نفر هستند نشان مي دهد ايرانيان مهاجر در آمريکا جزو بهترين کارآفرينان مهاجر محسوب مي شوند. درآمد ايرانيان مهاجر در آمريکا بيشتر از درآمد متوسط آمريکايي هاي بومي است. نسبت تحصيلات ايرانيان مهاجر به بوميان و مردم آمريکا بالاتر است. ايرانيان مهاجر در کليدي ترين مشاغل علمي، سياسي، نظامي، تکنولوژي، اقتصادي و تجاري فعاليت دارند. از مجموع صد هزار ايراني در آلمان در سالهاي گذشته 2000 جلد کتاب منتشر شده در حالي که از بين 2 ميليون ترک مهاجر تنها 100 جلد کتاب منتشر شده است. اين نشان از پتانسيل هاي ارزندة يک سرماية ملي است.

در حال حاضر بيش از ۱۵۰ هزار نفر مهندس و پزشك ايرانى در آمريكا زندگى مى كنند و تمام ورودى هاى با رتبة دو رقمى كنكور سراسرى دانشگاه هاى كشور، هرسال از بهترين دانشگاه هاى جهان دعوتنامه دريافت مى كنند و قريب نود نفر از ۱۳۵ دانش آموزى كه در چند سال اخير در المپيادهاى علمى صاحب مقام شده اند در يكى از بهترين دانشگاه هاى آمريكا به تحصيل مشغول هستند.

 

رتبة‌جهاني ايران از نظر فرار مغزها

 

 

فرار مغز ها از ايران سابقه اي بيش از 40 سال دارد و به دوران پيش از انقلاب باز مي گردد. اما اکنون ميزان فرار مغزها از ايران به جايي رسيده است که ايران را جزو سه کشور داراي بالا ترين ميزان فرار مغز ها در جهان مي دانند. از هر 125 دانش آموز المپيادي  ايران 90 نفر در دانشگاه هاي آمريکا تحصيل مي کنند. از هر 96 دانشجوي اعزامي به خارج، تنها 30 نفر به ايران باز مي گردند. حدود 2 ميليون و 500 هزار ايراني در خارج از کشور زندگي مي کنند که 60 درصد آنها مقيم آمريکا هستند. اين آمار ايران را در رديف پانزدهمين كشور مهاجر فرست جهان قرار مي دهد. همچنين 2000 نفر از استادان دانشگاه در امريکا ايراني هستند و 5 هزار ايراني در آمريکا مدرک دکترا دارند. بر اساس آمار ها با سواد ترين اقليت ها در جامعة آمريکا ايرانيانند.

صندوق بین المللی مهاجرت با اعلام آماری، ایران را در رتبة نخست فرار مغزها در میان تمامی کشورهای جهان معرفی کرد. به نقل از «مرکز بین المللی وضعیت مهاجرت در جهان» ، هر سال 150 تا 180 هزار ايراني با تحصيلات دانشگاهي از ايران خارج مي‌شوند و به اين ترتيب این کشور همراه 3 كشور كره جنوبي، فيليپين و چين تايپه در رديف نخستين كشورهاي دنيا از نظر فرار مغزها قرار گرفته است. بر اساس يك گزارش صندوق بين الملل دربارة وضعيت مهاجرت افراد تحصيلكرده از كشورهاي در حال توسعه، به خاطر فرار مغزها هر ساله معادل 11 ميليارد دلار سرماية انساني از ايران خارج مي شود و از اين نظر در رديف نخستين كشور دنيا قرار دارد. در اين گزارش مهمترين عوامل فرار مغزها در ایران، نبود شرايط مساعد اجتماعي براي جوانان و بيكاري عنوان شده است. بر اساس اين گزارش بيش از 15 درصد سرمايه ‌ها و مغزهای انساني ايران به آمريكا و 25 درصد به كشورهاي عضو سازمان توسعه و همكاري اقتصادي اروپا مهاجرت مي‏كنند.

اميدواريم روزي را ببينيم كه ايران ما به جاي فرار مغزها ورود مغزها داشته باشد

 


 

نوشته شده توسط ظفر سهرابي نيا در پنجشنبه بیست و پنجم بهمن 1386 ساعت 3:0 موضوع | لینک ثابت